Ramowe Zasady Gospodarowania Populacjami Zwierząt Łownych

porozumienie pomiędzy przewodniczącym ZG PZŁ a Generalnym Dyrektorem Lasów Państwowych

1. WSTEP

Podstawowe zasady gospodarki łowieckiej zawarto w art. od 8 do 16 ustawy z dnia 13 października 1995 r. - Prawo łowieckie (Dz.U. Nr 147 poz. 713). Art. 8 ust. 3 pkt 1 i 2 m.in. określa, że gospodarkę łowiecką prowadzi się na zasadach określonych w ustawie i w oparciu o roczne plany łowieckie oraz wieloletnie łowieckie plany hodowlane. Art. 11 ust. 2 pkt 7 ustawy stanowi, że gospodarowanie populacjami zwierzyny wymaga w szczególności utrzymywania struktury wiekowej i płciowej oraz liczebności populacji zwierzyny właściwych dla zapewnienia równowagi ekosystemów oraz realizacji głównych' celów gospodarczych w rolnictwie, leśnictwie i rybactwie.

W § 6 rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 9 maja 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania i zatwierdzania wieloletnich łowieckich planów hodowlanych i rocznych planów łowieckich (Dz.U. Nr 53 poz. 344) m.in. określono, że w części końcowej planu wieloletniego ujmuje się ilościowy i jakościowy plan pozyskania zwierząt łownych, uwzględniając optymalny poziom liczebności i jakości danego gatunku na koniec okresu planowania oraz w poszczególnych latach. Określono również, że ujmuje się dane inwentaryzacyjne i planowane prryrosty oraz przyjęte metody osiągania stanu docelowego zwierząt łownych.

Biorąc powyższe pod uwagę oraz potrzebę ujednolicenia postępowania ,ln.in. przy sporządzaniu i ocenie realizacji rocznych planów łowieckich oraz wieloletnich łowieckich planów hodowlanych , zachodzi konieczność ustalenia ramowych zasad gospodarowania populacjami zwierząt łownych.

Również polityka łowiecka państwa powinna opierać się na kilku podstawowych założeniach. Należą do nich: priorytet ochrony przyrody, środowiska i różnorodności biologicznej oraz cele trwale zrównoważonej gospodarki leśnej, rolnej i rybackiej. Gospodarka łowiecka użytkując kilkadziesiąt gatunków zwierząt łownych działa na korzyść całej fauny krajowej i naturalnego środowiska jej występowania. Polityka łowiecka powinna uwzględniać metody trwałego użytkowania, zasady długofalowego i wielkoobszarowego planowania w ramach rejonów hodowlanych. Przy takim założeniu przedmiotem gospodarki łowieckiej jest populacja, a nie osobnik. Oznacza to odejście od selekcji osobniczej na rzecz strukturalnej selekcji populacyjnej. Konieczne będzie opracowanie szeregu modeli populacyjnych (dla ważniejszych gatunków lub grup zwierzyny, jak łoś, jeleń, daniel, sarna, dzik, duże drapieżniki, zając, kuropatwa, bażant, lis, ptactwo łowne) i krajobrazowych (dla różnych kategorii typów krajobrazu, jak góry i pogórze, środowiska wodne, krajobraz leśny, polnoleśny i polny). Do czasu opracowania tych programów obovriązyv~rać będą pierwsze ramowe zasady gospodarowania populacjami zwierząt łownych, uwzględniające aktualny stan wiedzy w tym zakresie.

I1. OCENA LICZEBNOŚCI I STRUKTURY POPULACJI ZWIERZAT ŁOWNYCH

Do ustalania liczebności i struktury płci oraz wieku populacji jeleniowatych, a także liczebności dzików należy wykorzystywać kilka metod. Stosowanie łącznie wielu metod pozwoli ustalić zbliżoną do stanu rzeczywistego liczebność oraz strukturę płci i wieku zwierzyny.

Zaleca się stosowanie następujących metod oceny liczebności i struktury populacji zwierzyny grubej:

1. Całoroczną obserwację.

2. Liczenie zwierzyny wychodzącej na otwarte powierzchnie.

3. Inwentaryzację jeleni przed sezonem polowań w miesiącu sierpniu metodą obserwacji na żerowiskach.

4. Liczenie tropów w czasie zalegania śniegu.

5. Pędzenia próbne.

Zalecanie powyższych metod nie wyklucza możliwości wykorzystania innych metod inwentaryzacji zwierzyny, które w określonym rejonie hodowlanym mogą być przydatne i w praktyce są możliwe do przeprowadzenia.

Przy ustalaniu liczebności zwierzyny drobnej zaleca się stosować metodę obserwacji całorocznej i metodę inwentaryzacji pasowych.

III. OPTYMALNA STRUKTURA PŁCI 1 WIEKU, PRZYROST ZREALIZOWANY ZWIERZYNY GRUBEJ

Ustalenie stanu struktury płci i wieku populacji poszczególnych gatunków zwierząt łownych jest niezbędne do określenia rozmiaru gospodarowania łowieckiego. Ocenę liczebności oraz struktury populacji należy dokonywać globalnie dla rejonów hodowlanych metodami dostosowanymi do realiów (warunków terenowych i gatunków zwierząt).

ŁOŚ

Gospodarowanie populacjami łosi powinno polegać głównie na zachowaniu łosia w dużych kompleksach leśnych, szczególnie we wschodniej i północno-wschodniej części kraju.

Struktura płciowa populacji powinna wynosić 1:1, a w grupie samic, przy takiej strukturze płciowej, powinny przeważać klempy w średniej klasie wieku tj. 4-6 lat.

Przyrost zrealizowany u tego gatunku zawiera się w granicach 20%--35%- wiosennego stanu liczebnego populacji.

JELEŃ

Przyjmuje się, że struktura płciowa powinna wynosić (1:1,5) na korzyść łań. W grupie łań powinny przeważać łanie w średnim wieku, a w grupie byków -byki powyżej 6 lat.

Przyrost zrealizowany zawiera się w granicach 10-30% wiosennego stanu liczebnego populacji, w zależności od struktury ptciowej i warunków środowiskowych (jak np. obecność dużych drapieżników).

DANIEL

Przyjmuje się, że struktura płciowa powinna wynosić (1:1,5) na korzyść łań. W populacji tego gatunku powinny przeważać byki powyżej 4 lat. Przyrost zrealizowany zawiera się w granicach 15%-35% wiosennego stanu liczebnego populacji.

SARNA

Struktura płciowa powinna wynosić od 1:1 do 1:1,5 na korzyść kóz. Przyrost zrealizowany zawiera się w granicach 10-30% wiosennego stanu liczebnego populacji, w zależności od warunków klimatycznych i środowiskowych. W grupie rogaczy powinny przeważać rogacze powyżej 4 lat.

DZIK

Zaleca się, aby struktura płci u dorosłych dzików (1 rok i wyżej) była wyrównana. Przyrost zrealizowany zawiera się w granicach 30%-150% wiosennego stanu liczebnego populacji.

IV. PLANOWANIE POZYSKANIA - SELEKCJA POPULACYJNA

Pozyskanie zwierzyny należy planować w rejonie hodowlanym w zależności od:

1. Oceny liczebności i struktury populacji.

2. Porównania poziomu szkód od zwierzyny w lasach i w uprawach rolnych powstałych w ostatnim roku z poziomem szkód uznanych za gospodarczo znośnych.

3. Założonego celu hodowli zwierryny wynikającego z wieloletniego łowieckiego planu hodowlanego.

W planowaniu pozyskania zwierzyny w obwodzie łowieckim danego rejon; hodowlanego należy uwzględniać rozmieszczenie zwierzyny w sezonie polowań. Przewiduje się zatem możliwość korekt rocznego planu pozyskania w obwodzie w zależności od zmian w rozmieszczeniu zwierzyny w rejonie.

Plan pozyskania w ustabilizowanych populacjach nie powinien przekraczać przyrostu zrealizowanego. W ramach tej wielkości powinno się pozyskiwać:

Wysokość zagęszczenia danego gatunku zwierzyny grubej zależy od bardzo wielu czynników, głównie od warunków żerowych i osłonowych, zasiedlenia łowisk innymi gatunkami zwierzyny, kłusownictwa, warunków klimatycznych, drapieżników, pasożytów oraz chorób.

Od zagęszczenia zwierzyny zależy funkcjonowanie populacji. Zbyt małe zagęszczenie, jak również nadmierne przegęszczenie wpływają negatywnie na populację danego gatunku zwierzyny.

Przegęszczenie zwierzyny zagraża również środowisku jej bytowania. Szczególnie zwierzyna płowa przy słabym zagospodarowaniu łowisk potrafi wyrządzać duże szkody w lesie.

Należy o tym pamiętać przy planowaniu pozyskania i dążyć do optymalnego zagęszczenia.

Należy również pamiętać o tym, aby przy małym przyroście zrealizowanym utrzymywać zalecane niżej zbliżone do maksymalnych wskaźniki zagęszczenia.

Przyjmuje się więc następujące wskaźniki tego zagęszczenia niektórych gatunków zwierząt łownych, jako orientacyjne przy stosowaniu niniejszych zasad i sporządzaniu planów łowieckich.

ŁOŚ

W rejonach hodowlanych, gdzie łoś jest gatunkiem pożądanym orientacyjne zagęszczenie jego populacji przyjmuje się 1-2 szt. na 1000 ha (jeden tys. ha) lasu.

JELEŃ

15-35 szt. na 1000 ha (jeden tys.) ha lasu.

SARNA

6-15 szt. na 100 ha (sto) ha obwodu (łowiska) tj. 60-150 szt. na 1000 ha (jeden tys. ha) obwodu (łowiska).

Wskaźniki zagęszczenia daniela, dzika, wilka i zwierzyny drobnej zostaną określone w terminie późniejszym.

ZWIERZYNA DROBNA

1. W przypadku niepokojącego zmniejszenia się liczebności danego gatunku zv~iierzyny drobnej należy ograniczać lub nawet wstrzymać jej pozyskanie.

2. W rejonach, w których przegęszczone populacje drobnych drapieżników stwarzają zagrożenie dla populacji zwierzyny drobnej zaleca się regulację liczebności tych drapietników.

3. Pozyskanie zajęcy może być dokonywane w danym sezonie na połowie obwodu łowieckiego lub przy uwzględnieniu nie pędzonych miotów jako matecżników o powierzchni przybliżonej do powierzchni miotów opolowywanych.

V. SELEKCJA OSOBNICZA - KRYTERIA ODSTRZAŁU

ŁOŚ

Nie należy strzelać byków łopataczy.

Pozyskanie klemp należy prowadzić poprzez odstrzał sztuk słabych jałowych .

Wśród łoszaków należy prowadzić preferencję odstrzału osobników poniżej przeciętnej masy tuszy.

JELEŃ

Nie należy strzelać byków:

1) I klasa wieku (do 5 lat):

- Jednostronnie i dwustronnie koronnych.

2) II klasa wieku (6 - 10 lat):

- wszystkich byków obustronnie koronnych o masie poroża powyżej przeciętnej dla danego rejonu hodowlanego.

3) III klasa (11 lat i wyżej):

- wszystkich byków obustronnie koronnych o masie poroża powyżej przeciętnej dla danego rejonu hodowlanego z wyjątkiem łownych. Za łowne uznaje się byki w wieku określonym dla danego rejonu hodowlanego i starsze. -

Pozyskanie łań i cieląt należy prowadzić poprzez odstrzał sztuk cherlawych, prowadzących słabe potomstwo, o masie tuszy mniejszej niż przeciętna oraz łań starych i cieląt późno urodzonych.

DANIEL

Nie należy strzelać byków:

1) I klasa wieku (do 3 lat):

-półłopataczy i łopataczy.

2) II klasa wieku (4-7 lat):

- łopataczy, których długość łopat wynosi ponad połowę długości całych tyk.

3) III klasa wieku (8 lat i więcej):

- wszystkich łopataczy o masie poroża powyżej przeciętnej dla danego rejonu hodowlanego z wyjątkiem byków łownych.

Za łowne uznaje się byki w wieku określonym dla danego rejonu hodowlanego i starsze.

Pozyskanie łań i cieląt należy prowadzić tak jak w przypadku jeleni.

SARNA

Nie należy strzelać rogaczy:

1) I klasa wieku (do 3 lat):

regularnych szóstaków.

2) II klasa wieku (4 lata i więcej ):

- regularnych szóstaków o masie parostków powyżej przeciętnej dla danego rejonu hodowlanego z wyjątkiem łownych.

Za łowne uznaje się rogacze w wieku ustalonym dla danego rejonu hodowlanego i starsze.

Pozyskanie kóz i koźląt należy prowadzić jak w przypadku łań i cieląt jeleni.

Opracował Zespół w składzie:

Nadleśnictwo Smardzewice, dnia 26 sierpnia 1997