Uchwała nr 91/98
Naczelnej Rady Łowieckiej
z dnia 16 czerwca 1998

w sprawie zasad gospodarowania populacją łosia w Polsce

- Na podstawie § 40 pkt 10 statutu Polskiego Związku Łowieckiego,

- realizując Uchwałę XVII Krajowego Zjazdu Delegatów PZŁ,

stanowi się, co następuje:

1. Wprowadza się zasady gospodarowania populacją łosi w Polsce, których tekst stanowi załącznik do uchwały.

2. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.

ZASADY GOSPODAROWANIA POPULACJĄ ŁOSIA W POLSCE

I. Podstawy systemu gospodarowania

Wprowadzone zasady gospodarowania pogłowiem łosia w kraju opierają się na następujących założeniach:

a) konieczności zachowania łosia w polskich łowiskach oraz utrzymania populacji tego gatunku w krajowej faunie dużych ssaków;

b) racjonalnego użytkowania łowieckiego populacji w oparciu o strukturalny plan pozyskania (ustalanie udziału grup płciowych i wiekowych w planie odstrzałowym);

c) użytkowaniu pogłowia (planowanie odstrzału i kształtowanie docelowej struktury populacji) w skali zintegrowanych jednostek terytorialnych, odpowiadających obszarom bytowania poszczególnych populacji;

d) oparciu kryteriów odstrzału selekcyjnego łosi-byków na wypracowanych w okresie próbnym zasadach dostosowanych do rozwoju poroża u łosi.

Niniejszy całościowy system gospodarki łowieckiej tym gatunkiem wykorzystuje dorobek krajowych badań nad łosiem i uwzględnia parametry populacyjne (wymogi środowiskowe, rozród), odnoszące się do krajowych populacji i warunków ekologicznych.

II. Strefowość hodowli łosia

Uwzględniając naturalne rozmieszczenie łosi na terenie Polski wprowadza się rejonizację hodowli tego gatunku.

1. Strefa hodowli łosia obejmuje niżej wymienione województwa: suwalskie, łomżyńskie, białostockie (Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych - Białystok), olsztyńskie, ciechanowskie, ostrołęckie, elbląskie - część RDLP Olsztyn), bialskopodlaskie, chełmskie, zamojskie, lubelskie, tarnobrzeskie - część (RDLP Lublin), warszawskie, siedleckie (RDLP Warszawa), elbląskie - pozostała część (RDLP Gdańsk), radomskie, kieleckie, pozostała część tarnobrzeskiego (RDLP Radom).
W strefie hodowli łoś traktowany jest jako naturalny składnik zespołu dzikich kopytnych a liczebność lokalnych populacji winna być dostosowana do możliwości pokarmowych siedlisk i dopuszczalnego poziomu szkód. Zaleca się podejmowanie zabiegów hodowlanych w zakresie gospodarki leśnej, zmierzających do okresowego powiększania bazy pokarmowej łosi - np. przez udostępnianie zwierzętom do ogryzania koron drzew pozyskiwanych podczas jesiennych trzebieży oraz stosowne urządzanie ostoi łosiowych.
Strefa hodowli dzieli się na rejony hodowlane.

2. Obszar poza strefą hodowli łosia obejmuje pozostałą część kraju. Na tym terenie łoś powinien być trwale utrzymywany w środowiskach naturalnych odpowiadających warunkom ekologicznym ostoi łosiowych. Liczebność łosi w m lasach winna być dostosowana do wymogów gospodarki leśnej i zagęszczenia pozostałych gatunków dzikich roślinożerców.
Pod terminem ostoja łosiowa rozumie się określony środowiskowo i przestrzennie obszar przebywania (czasem tylko okresowego) zwierząt, spełniający istotną rolę dla zachowania lokalnej populacji gatunku poprzez powiązanie ze środowiskiem w aspekcie pokarmowym (żerowiska), rozrodczym (miejsca bukowiskowe), osłonowym (miejsca spoczynku) i behawioralnym (ograniczona konkurencja z innymi jeleniowatymi, miejsca zajmowane przez klępy z łoszakami w okresie odchowywania).

III. Rejony hodowlane

Rejony hodowlane wyróżnione w obrębie strefy hodowli łosia - są, to naturalne jednostki obszarowe odpowiadające w zasadzie zasięgowi lokalnych populacji. Wyznaczenie rejonów hodowlanych następuje w trybie administracyjnym ze wskazaniem granic oraz wykazem numerów obwodów łowieckich (z poszczególnych województw) wchodzących w skład danego rejonu.

Rejon hodowlany jest jednostka planistyczną w zakresie gospodarowania pogłowiem, dla której określa się liczebność, opracowuje ilościowy plan odstrzału oraz ustala strategię kształtowania stanu liczebnego pogłowia w okresie wieloletnim. Opracowane kwoty odstrzałowe dzielone są następnie na poszczególne obwody łowieckie i nie mogą podlegać zmianom, z uwagi na możliwość zakłócenia ustalonych wcześniej wskaźników ilościowych i strukturalnych.

Jednostką koordynującą i kontrolną w zakresie planu strukturalnego i jego realizacji w rejonie hodowlanym jest odpowiednia terenowo Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych.

IV. Struktura i przyrost populacji

1. Struktura płci. Zebranie empirycznych materiałów na ten temat jest u łosia trudne wskutek rozdrobnienia jednostek gospodarczych (obwodów) i trudności w rozróżnianiu płci zwierząt w okresie zimowym, po zrzuceniu poroża przez byki.
Proporcja samców w badanych populacjach łosi ujawnia z reguły niewielką przewagę klęp. W praktyce łowieckiej należy jednak zakładać równowagę płci i do takiej proporcji dostosowywać wskaźniki pozyskania. Ewentualne odchylenia będą wynikiem oddziaływania naturalnych czynników ekologicznych.

2. Przyrost populacji Przyrost zrealizowany u łosia w Polsce jest również trudny do określenia na podstawie obserwacji myśliwskich. Miarodajne liczby będzie można uzyskać z prawidłowo wykonanej inwentaryzacji zwierzyny w lasach, wykonanej metoda próbnych pędzeń, pod warunkiem zsynchronizowania terminu pędzeń w poszczególnych rejonach hodowlanych. W chwili obecnej na potrzeby planowania wielkości odstrzału należy oprzeć się na wskaźniku określonym w toku prac nad łosiem w dolinie Biebrzy. Udział nowo urodzonych cieląt na wiosnę nie przekraczał tam średnio 20% w stosunku do liczebności stada. Wskaźnik przyrostu zrealizowanego na poziomie 20% należy uznać za wartość maksymalną,.

V. Liczebność i zagęszczenie.

Liczebność populacji łosi w różnych częściach kraju wykazuje znaczne różnice. W procesie kierowania liczebnością tego gatunku metodami gospodarki łowieckiej trzeba uwzględnić rejonizację hodowli łosia w Polsce.

W strefie hodowli łosia obowiązuje trwałe utrzymywanie lokalnych populacji tego gatunku, co przemawia za racjonalnym gospodarowaniem pogłowiem. Podstawą planowania powinna być prawidłowo przeprowadzona inwentaryzacja łowiecka, wykonana wspólnie przez myśliwych i administrację LP w skali rejonów hodowlanych. Redukcja stanów może być uwarunkowana jedynie względami gospodarki leśnej (przekroczenie poziomu szkód gospodarczo znośnych). Przy ocenie szkód należy uwzględnić zagęszczenie całego zespołu kopytnych i podejmować decyzje strategiczne uwzględniające preferencje gatunków w zespole (jeleń, łoś, ew. żubr). Zaleca się prowadzenie preferencyjnej gospodarki pogłowiem łosi w wytypowanych ostojach łosiowych, charakteryzujących się specyficznymi właściwościami ekologicznymi (tereny bagienne, zakrzewione, nieużytki pomelioracyjne, grunty leśne w dolinach rzecznych z roślinnością torfowisk niskich i zakrzewieniami łozowymi).

Poza strefą hodowli łosia zaleca się wydzielanie ostoi odpowiadających naturalnym preferencjom tego gatunku. Dotyczy to w szczególności obszarów torfowisk i zakrzewionych nieużytków, zwłaszcza w dolinach rzecznych. Lokalne populacje mogą utrzymywać się w tych warunkach trwale, często bez kolizji z gospodarką leśną. Migrujące osobniki nie zajmujące ostoi nie powinny podlegać eksterminacji, ponieważ nie mogą one powodować dotkliwych szkód gospodarczych. Sporadyczna obecność łosi w łowiskach powinna być traktowana jako czynnik wzbogacająca różnorodność fauny kopytnych.

VI. Planowanie odstrzału i kontrola wykonania

W strefie hodowli łosia układanie planu odstrzałów winno być przeprowadzone w skali rejonu hodowlanego. Tylko takie planowanie pozwala na stosowanie zaleconych wskaźników przyrostu populacji oraz proporcji grup płciowych i wiekowych w strukturalnym planie pozyskania.

Wskaźnik odstrzału rozumiany jako procentowa wielkość pozyskania w stosunku do stanu inwentaryzacyjnego może mieć skutek:

a) stabilizujący;

b) redukcyjny;

c) pozwalający na wzrost liczebny populacji.

Należy założyć wskaźnik przyrostu na poziomie 20% stanu inwentaryzacyjnego jako poziom stabilizujący, właściwy dla większości rejonów hodowlanych.

Strukturalny plan odstrzału podaje liczby przeznaczonych do odstrzału byków, klęp I łoszaków. Suma osobników wymienionych kategorii wynika z zastosowanego wskaźnika odstrzału.

Plan pozyskania w ustabilizowanych populacjach nie powinien przekraczać przyrostu zrealizowanego. W ramach tej wielkości powinno się pozyskiwać:

byków - 30%

klęp - 30%

łoszaków - 40%

Pozyskanie byków powinno kształtować się następująco:

byki do 9 poroża - 90%

od 10 poroża wzwyż - 10%.

Strukturalny plan odstrzału sporządzany jest oddzielnie dla każdego rejonu hodowlanego w regionalnej dyrekcji LP odpowiedniej terytorialnie, z udziałem przedstawicieli odpowiednich zarządów wojewódzkich PZŁ. Kwoty odstrzałowe rozdzielane są następnie na poszczególne obwody łowieckie, włącznie z obwodami wyłączonymi. Zatwierdzone plany muszą mieć charakter obligatoryjny, w przeciwnym razie traci sens plan strukturalny jako metoda gospodarowania populacją,.

Kontrola wykonania planu przez poszczególnych dzierżawców (zarządców), wykonana przez organ planujący musi być przedmiotem oceny po sezonie łowieckim. Ocenie podlega całość odstrzału z odstrzałami dewizowymi włącznie. Nieuzasadnione naruszenia proporcji planu lub jego niepełne, względnie przekroczone wykonanie musi być traktowane jako naruszenie dyscypliny odstrzału i podlegać sankcjom (np. karne ograniczenie odstrzału w roku następnym).

VII. Kryteria odstrzału selekcyjnego

BYKI

Odstrzał selekcyjny ma na celu poprawę jakości osobniczej stada oraz przeciwdziałanie negatywnej selekcji nastawione na doraźne pozyskanie najcenniejszych trofeów. W stosunku do łosi-byków zrezygnowano z oceny wartości hodowlanej zwierząt w przekroju wiekowym. Wynika to z dużej zmienności w formach i jakości wykształcenia poroża w krajowych łowiskach oraz braku przekonywujących dowodów do celowości oszczędzania określonych form poroża w celu dochowania się wartościowych trofeów. Regułą u naszych łosi jest nasadzanie poroża typu badylarza o niskiej najczęściej wartości punktowej. Poroże typu łopatacza występuje bardzo rzadko i ulega uwstecznieniu u starych byków,

Wśród łosi-byków przeznaczonych do odstrzału wyróżnia się dwie kategorie: byki selekcyjne i byki łowne.

Do byków selekcyjnych zalicza się osobniki z porożem szpicaka, widłaka, szydlarza oraz myłkusy.

Do byków łownych zalicza się osobniki od 10 poroża wzwyż.

W planowanym odstrzale byki selekcyjne powinny stanowić 90%. Byki łowne mogą być przeznaczone do odstrzału jedynie w łowiskach o dobrym stanie łosi.

Zabrania się odstrzału byków po zrzuceniu poroża (gomóły).

KLĘPY I ŁOSZAKI

W pierwszej kolejności należy odstrzelić klępy jałowe, następnie osobniki negatywnie odbiegające od przeciętnej (sztuki słabe, chore, o wyraźnie gorszej kondycji), w końcu klępy prowadzące jednego łoszaka (po jego odstrzeleniu).

Przy odstrzale łoszaków należy eliminować w pierwszej kolejności sztuki osierocone, późno urodzone, cielęta od matek prowadzących jednego łoszaka. Należy oszczędzać bliźnięta ze względu na możliwość dziedziczenia się cech plenności.

VIII. Zasady przydzielania odstrzałów oraz kontrola wykonania prawidłowości odstrzału.

1. W regionalnych dyrekcjach Lasów Państwowych (RDLP) komórka organizacyjna ds. łowiectwa w porozumieniu z przedstawicielami PZŁ sporządza zintegrowany plan odstrzału łosi w skali całego rejonu hodowli. Jest to plan strukturalny z podziałem na kategorie: byki, klępy i łoszaki, zaś w obrębie byków na byli selekcyjne oraz łowne. Zintegrowany plan dzielony jest na poszczególne obwody łowieckie. Nadleśnictwa zatwierdzające łowieckie plany hodowlane akceptują kwoty odstrzałowe łosi bez wnoszenia zmian.
Po zakończeniu sezonu odstrzału dzierżawcy/zarządcy sporządzają sprawozdanie z wykonania planu odstrzału łosi w wydzielonych kategoriach i przesyłaj, je do RDLP w terminie do końca lutego następnego roku. Wykonanie jest analizowane pod katem zgodności z planem strukturalnym przed opracowaniem nowego planu hodowlanego.

2. Zarządy kół łowieckich wydając indywidualne zezwolenia na odstrzał łosi-byków określają kategorię zwierzyny (byk selekcyjny, byk łowny). Liczba imiennych zezwoleń na odstrzał byków musi być zgodna z limitem w skali rejonu hodowlanego. Przekraczanie limitu ilościowego oraz zamiany przydziału między myśliwymi podczas trwania sezonu łowieckiego są niedopuszczalne.